Setiap kali Ramadan tiba, antara persoalan yang sering timbul dalam kalangan wanita ialah tentang hukum berpuasa bagi ibu hamil dan juga ibu yang sedang menyusukan anak. Ada yang risau jika berpuasa boleh menjejaskan kesihatan diri, ada juga yang bimbang keadaan bayi jika mereka tetap berpuasa.
Hakikatnya, Islam memberikan kelonggaran kepada ibu hamil dan ibu menyusu sekiranya mereka tidak mampu berpuasa atau bimbang puasa boleh memudaratkan diri atau bayi. Namun begitu, cara menggantikan puasa yang ditinggalkan sama ada perlu qada sahaja atau perlu membayar fidyah sering menjadi kekeliruan bagi ramai ibu.
Secara umumnya, terdapat beberapa situasi yang sering dibincangkan oleh para ulama berkaitan perkara ini.
Jika seorang ibu hamil atau ibu yang menyusukan anak tidak berpuasa kerana bimbang terhadap kesihatan dirinya sendiri, maka hukumnya ialah wajib menggantikan puasa tersebut pada hari lain apabila sudah mampu.
Keadaan ini disamakan dengan orang yang sakit. Ulama terkenal, Ibnu Qudamah, menjelaskan bahawa tidak terdapat perselisihan dalam kalangan ahli ilmu mengenai perkara ini kerana wanita hamil dan menyusu yang bimbang kesihatan dirinya dianggap seperti orang sakit. Oleh itu, mereka hanya perlu qada puasa tanpa fidyah.
Ada juga keadaan di mana seorang ibu merasakan puasa boleh memberi kesan kepada dirinya dan juga bayi. Contohnya apabila ibu mudah mengalami keletihan melampau, dehidrasi atau keadaan kesihatan yang tidak mengizinkan untuk berpuasa.
Dalam situasi ini, hukumnya juga sama seperti keadaan pertama iaitu ibu dibenarkan berbuka dan hanya perlu menggantikan puasa tersebut pada hari lain tanpa perlu membayar fidyah.
Menurut Imam Nawawi, para ulama mazhab Syafie bersepakat bahawa wanita hamil atau ibu menyusukan anak yang bimbang puasa boleh memudaratkan dirinya atau dirinya bersama bayi dibenarkan untuk berbuka dan hanya perlu qada puasa pada hari lain.
Situasi ketiga berlaku apabila seorang ibu sebenarnya mampu untuk berpuasa, namun dia tidak berpuasa kerana bimbang puasa tersebut akan memberi kesan kepada bayi.
Antara kebimbangan yang sering berlaku ialah puasa boleh menyebabkan penghasilan susu badan berkurang atau menjejaskan kesihatan bayi yang masih bergantung kepada susu ibu.
Dalam keadaan ini, terdapat perbezaan pandangan dalam kalangan ulama.
Sebahagian ulama berpendapat ibu hanya perlu qada puasa sahaja kerana wanita hamil dan menyusu disamakan dengan orang sakit yang dibenarkan berbuka. Pendapat ini merupakan pandangan majoriti ulama dan juga pandangan yang kuat dalam mazhab Syafie.
Namun terdapat juga pandangan yang menyatakan ibu perlu membayar fidyah iaitu memberi makan kepada seorang miskin bagi setiap hari puasa yang ditinggalkan. Pandangan ini bersandarkan kepada riwayat daripada Ibnu Abbas yang menyatakan bahawa wanita hamil dan menyusu yang bimbang terhadap anaknya boleh berbuka dan memberi makan kepada orang miskin.
Bagi ibu hamil atau ibu menyusu yang masih ragu tentang keadaan diri, sebaiknya dapatkan nasihat daripada doktor serta rujukan daripada pihak berautoriti agama. Dengan cara ini, ibu dapat memastikan keputusan yang dibuat bukan sahaja menjaga kesihatan diri dan bayi, malah selari dengan tuntutan syariat.
