Sembelit merupakan antara masalah penghadaman yang paling kerap berlaku dalam kalangan kanak-kanak. Walaupun sering dianggap sebagai masalah biasa, keadaan ini sebenarnya boleh menjejaskan keselesaan, emosi dan kualiti hidup anak jika berlarutan tanpa rawatan yang sesuai.
Menurut kajian, kira-kira 9.5 peratus kanak-kanak di seluruh dunia mengalami masalah sembelit. Selain menyebabkan ketidakselesaan dan kesakitan, sembelit juga boleh mengganggu aktiviti harian, corak pemakanan, tidur serta perkembangan emosi kanak-kanak.
Tahukah anda, masalah sembelit paling kerap berlaku ketika anak mula diperkenalkan dengan makanan pejal, menjalani latihan penggunaan tandas (toilet training) dan ketika mula memasuki alam persekolahan? Pada fasa ini, pelbagai perubahan berlaku pada tubuh dan rutin harian mereka yang boleh mempengaruhi sistem penghadaman.
Jadi, apakah sebenarnya punca anak kerap sembelit? Adakah ia sekadar disebabkan kurang minum air atau ada faktor lain yang ibu bapa tidak sedar?
Ketika bayi mula diperkenalkan dengan makanan pejal, sistem penghadaman mereka masih dalam proses menyesuaikan diri dengan tekstur dan jenis makanan baharu. Keadaan ini boleh menyebabkan najis menjadi lebih keras berbanding ketika mereka hanya menyusu susu ibu.
Bayi yang menyusu badan sepenuhnya jarang mengalami sembelit kerana hampir semua nutrien daripada susu ibu diserap dengan baik oleh tubuh. Sebaliknya, bayi yang mengambil susu formula mempunyai risiko yang lebih tinggi mengalami masalah ini.
Pada usia ini, ramai kanak-kanak sedang melalui proses latihan menggunakan tandas. Ada yang berasa takut, malu atau tidak selesa untuk membuang air besar sehingga memilih untuk menahannya.
Apabila najis ditahan terlalu lama, usus akan menyerap lebih banyak air daripada najis menyebabkan ia menjadi semakin keras dan sukar dikeluarkan.
Kanak-kanak yang mula bersekolah juga berisiko mengalami sembelit. Ada yang enggan menggunakan tandas sekolah kerana tidak selesa, malu atau terlalu leka bermain sehingga mengabaikan keinginan untuk membuang air besar.
Jika anak tidak membuang air besar selama beberapa hari dan najis yang keluar keras atau kering, ia mungkin petanda sembelit.
Sembelit bukan hanya dinilai berdasarkan kekerapan membuang air besar tetapi juga keadaan najis yang dihasilkan.
Najis yang keras boleh menyebabkan anak berasa sakit ketika membuang air besar. Mereka mungkin kelihatan meneran dengan kuat, menangis, berkerut wajah atau enggan ke tandas.
Najis yang terlalu keras boleh menyebabkan luka kecil atau rekahan pada bahagian dubur. Akibatnya, ibu bapa mungkin melihat kesan darah merah pada permukaan najis.
Apabila najis terkumpul terlalu lama dalam usus, anak boleh mengalami perut yang keras, kembung, sakit perut atau kekejangan.
Perut yang penuh dan tidak selesa boleh menyebabkan anak cepat kenyang serta kurang berminat untuk makan.
Selain itu, sesetengah kanak-kanak mungkin menunjukkan tingkah laku seperti menyilang kaki, menepuk punggung, memusingkan badan atau cuba menahan keinginan membuang air besar.
Ini merupakan punca utama sembelit dalam kalangan kanak-kanak.
Ada anak yang terlalu leka bermain sehingga mengabaikan keinginan untuk ke tandas. Ada juga yang takut menggunakan tandas atau tidak selesa menggunakan tandas awam.
Semakin lama najis ditahan, semakin banyak air diserap oleh usus dan menyebabkan najis menjadi keras.
Serat memainkan peranan penting dalam memastikan pergerakan usus berjalan lancar.
Kanak-kanak yang kurang makan buah-buahan, sayur-sayuran dan bijirin penuh lebih mudah mengalami sembelit kerana najis menjadi lebih keras dan sukar dikeluarkan.
Perubahan rutin seperti berpindah rumah, melancong, memulakan sesi persekolahan atau menghadapi tekanan emosi boleh mempengaruhi sistem penghadaman.
Kajian juga menunjukkan bahawa faktor psikologi seperti stres, kebimbangan dan masalah tingkah laku boleh meningkatkan risiko sembelit dalam kalangan kanak-kanak.
Gula-gula, biskut, kek dan snek manis biasanya tinggi kandungan gula tetapi rendah serat.
Pengambilan yang terlalu kerap boleh menyebabkan sistem penghadaman menjadi kurang efisien dan meningkatkan risiko sembelit.
Susu, keju, krim dan mentega penting untuk tumbesaran kanak-kanak kerana mengandungi kalsium dan vitamin D.
Namun, pengambilan berlebihan boleh menyebabkan sembelit bagi sesetengah kanak-kanak kerana kandungan serat yang sangat rendah.
Pisang sememangnya kaya dengan vitamin dan mineral, namun pengambilan yang terlalu banyak tanpa pengambilan air dan serat yang mencukupi boleh menyebabkan najis menjadi lebih keras.
Ramai ibu bapa menganggap sembelit hanyalah masalah sementara yang akan pulih sendiri.
Hakikatnya, sembelit yang berpanjangan boleh memberi kesan kepada kesihatan dan emosi anak. Malah, pakar menggunakan garis panduan yang dikenali sebagai Kriteria Rome IV untuk mendiagnosis sembelit berfungsi (functional constipation), iaitu keadaan sembelit yang berlaku tanpa penyakit tertentu sebagai puncanya.
Selain menyebabkan kesakitan, sembelit kronik boleh mengganggu aktiviti harian, pembelajaran, tidur dan keyakinan diri anak.
Sekiranya simptom ini berlaku, pemeriksaan lanjut diperlukan bagi memastikan tiada masalah kesihatan lain yang lebih serius.
Dalam kes yang lebih kompleks, rawatan lanjutan seperti fisioterapi lantai pelvis, terapi biofeedback atau prosedur perubatan tertentu mungkin diperlukan.
Walaupun tidak semua kes sembelit dapat dielakkan, risiko masalah ini boleh dikurangkan melalui pemakanan yang seimbang, pengambilan serat dan air yang mencukupi, aktiviti fizikal yang aktif serta tabiat membuang air besar yang sihat.
Jangan tunggu sehingga anak mengadu sakit atau menangis ketika membuang air besar. Semakin awal masalah sembelit dikenal pasti, semakin mudah ia dirawat dan dicegah daripada menjadi masalah kronik yang menjejaskan tumbesaran serta kesejahteraan anak.
Sumber: hellodoktor & pmc
